Kunstmatige intelligentie uitgelegd: wat het is en wat het doet

Kunstmatige intelligentie is overal. Je ziet het in je telefoon, in ziekenhuizen, op straat en in de fabrieken waar producten worden gemaakt. Toch weten veel mensen niet precies wat het inhoudt of hoe het werkt. Dat is niet zo gek, want het onderwerp is breed en er wordt veel over geschreven. Tijd om het helder te maken.

Wat AI eigenlijk is en hoe het werkt

AI staat voor artificial intelligence, en dat betekent zoveel als het namaken van menselijk gedrag door computers. Een computersysteem met AI kan leren, redeneren en beslissingen nemen, net zoals mensen dat doen. Het grote verschil is dat een computer dit doet op basis van data en wiskundige regels, niet op basis van gevoel of ervaring. Stel je voor dat een systeem duizenden foto’s van katten te zien krijgt. Na een tijdje herkent het zelf wat een kat is, ook op een foto die het nooit eerder heeft gezien. Dat leerproces heet machine learning en is één van de bekendste vormen van AI. Andere vormen zijn spraakherkenning, beeldherkenning en zogenaamde generatieve systemen, die zelf teksten, afbeeldingen of muziek kunnen maken.

Waar je AI al tegenkomt in het dagelijks leven

Elke keer dat je een zoekopdracht typt, een afspeellijst krijgt voorgesteld of een chatbot te woord wordt gestaan, heeft AI daar een rol in gespeeld. Streamingdiensten gebruiken slimme algoritmes om te voorspellen welke film of serie je leuk zult vinden. Bij navigatie-apps berekent het systeem niet alleen de snelste route, maar houdt het ook rekening met actueel verkeer. In de gezondheidszorg helpt AI bij het analyseren van röntgenfoto’s en het herkennen van ziektes in een vroeg stadium. Ook in het onderwijs wordt het vaker ingezet, bijvoorbeeld om leerlingen een oefenprogramma op maat te geven. De toepassingen zijn heel divers, en het aantal groeit snel.

De voordelen en de risico’s van AI op een rij

Een groot voordeel van intelligente computersystemen is snelheid. Een AI-systeem kan in een paar seconden duizenden gegevens doorzoeken en verbanden zien die een mens zou missen. Dat is handig bij het opsporen van fraude, het voorspellen van het weer of het controleren van complexe processen in een fabriek. Toch zijn er ook duidelijke risico’s. Omdat AI leert van data, kan het bestaande vooroordelen overnemen die in die data zitten. Als een systeem is getraind op gegevens waarin één groep vaker negatief beoordeeld wordt, zal het die fout herhalen. Dat kan leiden tot oneerlijke beslissingen, bijvoorbeeld bij het beoordelen van sollicitaties of het toekennen van leningen. Daarvoor is zorgvuldige controle nodig door mensen, en zijn er inmiddels ook wetten die regels stellen aan het gebruik van AI.

Hoe Europa omgaat met de regels rond AI

De Europese Unie heeft in 2024 een wet aangenomen die specifiek gaat over het gebruik van AI: de AI-Act. Deze wet verdeelt AI-toepassingen in categorieën op basis van risico. Hoe groter het risico voor mensen, hoe strenger de regels. Systemen die bijvoorbeeld beslissen over iemands toegang tot een uitkering of die worden ingezet bij rechtszaken, vallen in de hoogste risicocategorie. Organisaties die zo’n systeem gebruiken, moeten aantonen dat het betrouwbaar en eerlijk werkt. In Nederland houdt de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur toezicht op een deel van deze regels. Het doel van al deze wetgeving is niet om AI te verbieden, maar om te zorgen dat het op een verantwoorde manier wordt gebruikt, waarbij de rechten van mensen worden beschermd.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen AI en een gewoon computerprogramma?
Een gewoon computerprogramma volgt vaste instructies die een programmeur heeft geschreven. AI-systemen leren zelf patronen herkennen op basis van grote hoeveelheden gegevens. Ze worden beter naarmate ze meer informatie verwerken, zonder dat iemand steeds nieuwe regels hoeft toe te voegen.

Kan AI ook fouten maken?
Ja, AI-systemen kunnen zeker fouten maken. Ze zijn afhankelijk van de kwaliteit van de data waarop ze zijn getraind. Als die data onvolledig of eenzijdig is, zal het systeem verkeerde conclusies trekken. Daarom is menselijk toezicht op AI-beslissingen erg belangrijk, zeker als het gaat om beslissingen die mensen direct raken.

Is AI hetzelfde als een robot?
Nee, AI en robots zijn niet hetzelfde. Een robot is een fysieke machine die bewegingen uitvoert. AI is software, een set van berekeningen en regels. Sommige robots maken gebruik van AI om slim te bewegen of om hun omgeving te begrijpen, maar AI zelf heeft geen lichaam en bestaat puur digitaal.

Hoe oud is AI eigenlijk?
De term artificial intelligence bestaat al sinds 1956, toen onderzoekers voor het eerst serieus begonnen te werken aan computersystemen die menselijk redeneren konden nabootsen. De doorbraak naar de brede toepassingen die we nu zien, kwam pas de laatste tien tot vijftien jaar, door de beschikbaarheid van veel meer data en snellere computers.