Wiki: hoe een gezamenlijke encyclopedie de wereld veranderde

Een wiki is een website waarop iedereen informatie kan toevoegen en aanpassen. Het bekendste voorbeeld is Wikipedia, de gratis online encyclopedie die in 2001 werd opgericht door Jimmy Wales en Larry Sanger. Sindsdien is het uitgegroeid tot een van de grootste informatieverzamelingen ter wereld. Miljoenen mensen raadplegen de site dagelijks om snel antwoord te vinden op een vraag. Maar hoe werkt zo’n open systeem eigenlijk, wie schrijft al die artikelen, en hoe betrouwbaar is de informatie?

Hoe een wiki werkt

Het woord “wiki” komt uit het Hawaiiaans en betekent “snel”. Dat slaat op de manier waarop de inhoud wordt aangemaakt en bijgewerkt. Iedereen met een internetverbinding kan op de meeste wiki-pagina’s tekst aanpassen, een fout corrigeren of nieuwe informatie toevoegen. Er is geen redactie die vooraf alles controleert. In plaats daarvan houdt een grote gemeenschap van vrijwilligers de inhoud in de gaten. Zij kijken of aanpassingen kloppen, of bronnen worden vermeld en of de tekst neutraal is geschreven. Dit systeem noemen ze ook wel “open bewerking”. Het lijkt misschien kwetsbaar voor fouten of misbruik, maar in de praktijk worden onjuistheden vaak binnen enkele minuten hersteld.

De inhoud van Wikipedia en wie die maakt

Wikipedia bevat inmiddels meer dan zestig miljoen artikelen in honderden talen. De Nederlandstalige versie telt alleen al meer dan twee miljoen pagina’s. De mensen die deze artikelen schrijven zijn geen betaalde journalisten, maar gewone vrijwilligers. Sommigen schrijven één artikel per jaar, anderen zijn dagelijks actief en leveren honderden bijdragen per maand. Onderwerpen lopen uiteen van wetenschappelijke begrippen tot bekende personen en historische gebeurtenissen. Zo heeft ook de Haagse popgroep Goldband een eigen pagina, waarop informatie staat over de bandleden Boaz Kok, Karel Gerlach en Milo Driessen. Dat laat zien hoe breed de online encyclopedie is: van klassieke filosofen tot hedendaagse popartiesten, alles is terug te vinden.

Hoe betrouwbaar is de informatie

Een veelgestelde vraag is hoe je weet of de informatie op Wikipedia klopt. Artikelen op de site worden geacht gebaseerd te zijn op betrouwbare, controleerbare bronnen. Onderaan elk artikel staan verwijzingen naar die bronnen, zodat lezers zelf kunnen nakijken waar de informatie vandaan komt. Toch glippen er soms fouten door, zeker in artikelen die minder vaak worden bekeken. Wetenschappers en scholen raden aan om Wikipedia te gebruiken als startpunt voor onderzoek, maar niet als enige bron. Gebruik het om een onderwerp te begrijpen en zoek daarna de originele bronnen op voor meer diepgang. Zo haal je het meeste uit wat de encyclopedie te bieden heeft.

Andere toepassingen buiten Wikipedia

Niet alleen Wikipedia maakt gebruik van het wiki-concept. Veel bedrijven, scholen en organisaties hebben hun eigen interne wiki opgezet. Daarin slaan ze kennis op die voor hun medewerkers of leden nuttig is, zoals handleidingen, procedures of projectinformatie. Een intern kennisplatform van dit type wordt ook wel een “bedrijfswiki” of “kennisbank” genoemd. Bekende softwaretools waarmee je zelf zo’n systeem kunt opzetten zijn onder andere MediaWiki, Confluence en Notion. Het grote voordeel is dat kennis niet meer in losse bestanden of e-mails verloren gaat, maar op één centrale plek beschikbaar is voor iedereen die toegang heeft.

Veelgestelde vragen

Kan iedereen zomaar iets aanpassen op Wikipedia?
Op de meeste pagina’s van Wikipedia kan inderdaad iedereen een aanpassing doen, ook zonder account. Bij gevoelige of veelbesproken onderwerpen zijn sommige pagina’s beveiligd, zodat alleen ervaren vrijwilligers wijzigingen mogen aanbrengen. Alle aanpassingen worden bijgehouden in een geschiedenis, zodat fouten altijd teruggedraaid kunnen worden.

Is Wikipedia gratis te gebruiken?
Ja, Wikipedia is volledig gratis te raadplegen. De organisatie achter de site, de Wikimedia Foundation, is een non-profitorganisatie die draait op donaties van gebruikers. Er zijn geen abonnementen en er staat geen betaalde inhoud op de site.

Wat is het verschil tussen een wiki en een gewone website?
Een gewone website heeft een vaste beheerder die alle inhoud zelf toevoegt en beheert. Bij een wiki kunnen meerdere mensen tegelijk inhoud schrijven en aanpassen. De inhoud groeit daardoor veel sneller en is breder van opzet dan wat één persoon of een klein team zou kunnen bijhouden.

Mag je Wikipedia gebruiken als bron voor een werkstuk?
Voor een werkstuk of scriptie wordt Wikipedia niet aangeraden als directe bron, omdat de inhoud door iedereen aangepast kan worden. Wat je wel kunt doen, is de bronnen onderaan een Wikipedia-artikel opzoeken en die gebruiken als echte bronvermelding. Zo gebruik je de encyclopedie als gids naar betrouwbaardere informatie.