Parlement verkiezingen: zo werkt jouw stem in Europa

Bij parlement verkiezingen bepaal jij wie jou vertegenwoordigt in het Europees Parlement. Eens in de vijf jaar mogen alle inwoners van de Europese Unie stemmen op een partij of kandidaat uit hun eigen land. In Nederland vond de laatste stemronde plaats op donderdag 6 juni 2024. Miljoenen Nederlanders gingen die dag naar het stembureau om hun keus te maken. Wat er daarna gebeurt, is voor veel mensen minder duidelijk. Toch heeft jouw stem meer gevolg dan je misschien denkt.

Wat het Europees Parlement doet

Het Europees Parlement is het enige rechtstreeks gekozen orgaan van de Europese Unie. De leden die erin zitten, werken samen aan wetten die gelden voor alle landen in de EU. Denk aan regels over klimaat, voedselohenheid, handel en digitale privacy. Het parlement controleert ook of de Europese Commissie haar werk goed doet. Dat is de uitvoerende macht van de EU, vergelijkbaar met een soort Europese regering. Zonder goedkeuring van het parlement gaan veel grote beslissingen niet door. De gekozen leden hebben dus echt iets te zeggen over onderwerpen die het dagelijks leven van ruim 450 miljoen mensen raken.

Hoe de Nederlandse zetels worden verdeeld

Nederland krijgt bij elke stemronde een bepaald aantal zetels in het Europees Parlement. Bij de verkiezingen van juni 2024 waren dat er 31. Hoeveel zetels een partij krijgt, hangt af van het percentage stemmen dat zij behaalt. Nederland gebruikt daarvoor een systeem van evenredige vertegenwoordiging. Dat betekent dat kleine partijen ook een kans maken op een zetel, als ze genoeg stemmen binnenhalen. Partijen als GroenLinks en PvdA, die met een gecombineerde lijst meededen, haalden de meeste zetels. Ook de VVD, het CDA en de PVV wonnen zetels. De uitslag verschilde flink van eerdere Europese stemmingen, wat laat zien dat de politieke verhoudingen in Nederland veranderen.

Wie er mag stemmen en hoe dat werkt

Iedere Nederlander van 18 jaar of ouder mag meedoen aan de Europese stembusgang. Je ontvangt een paar weken van tevoren een stempas thuis. Met die pas ga je naar een stembureau in jouw gemeente. Daar krijg je een stembiljet met alle partijen en kandidaten. Je zet een rood potlood streepje bij de persoon van jouw keus. Nederlanders die in een ander EU-land wonen, mogen ook stemmen. Zij kunnen kiezen of ze dat in Nederland doen of in het land waar ze op dat moment wonen. Dubbel stemmen is niet toegestaan. De Kiesraad controleert het hele proces en stelt de officiële uitslag vast.

Waarom opkomst zo belangrijk is

Bij de verkiezingen van 2024 was de opkomst in Nederland ongeveer 46 procent. Dat is hoger dan bij sommige eerdere Europese stemmingen, maar nog altijd stemde meer dan de helft van de kiesgerechtigden niet. Een lage opkomst heeft gevolgen. Als weinig mensen stemmen, bepalen verhoudingsgewijs kleine groepen kiezers wie er in het parlement komt. De mensen die wél gaan stemmen, krijgen daardoor meer invloed. Bovendien geeft een hogere opkomst het parlement meer gezag in de ogen van andere Europese instellingen. Landen met een hoge deelname wegen soms zwaarder mee in politieke discussies, simpelweg omdat hun vertegenwoordigers kunnen zeggen dat veel burgers achter hen staan.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak zijn er Europese parlementsverkiezingen?
De Europese parlementsverkiezingen vinden elke vijf jaar plaats. De vorige ronde was in juni 2024. De volgende is dan ook in 2029.

Kan ik ook stemmen als ik in een ander EU-land woon?
Nederlanders die in een ander EU-land wonen, mogen kiezen of ze deelnemen via Nederland of via het land waar ze wonen. Je mag maar één keer stemmen, in één land.

Wat doet een Europarlementariër precies?
Een Europarlementariër bespreekt en stemt over wetten die voor alle EU-landen gelden. Hij of zij zit in commissies die zich bezighouden met thema’s zoals milieu, economie of buitenlandse zaken. Ook controleert een Europarlementariër de Europese Commissie.

Hoeveel zetels heeft Nederland in het Europees Parlement?
Bij de verkiezingen van 2024 had Nederland 31 zetels in het Europees Parlement. Het totale parlement telt 720 leden uit alle EU-lidstaten samen.

Wat gebeurt er als ik mijn stempas niet meer heb?
Als je jouw stempas kwijt bent, kun je bij de gemeente een vervangende stempas aanvragen. Dit kan tot vlak voor de verkiezingsdag. Je kunt ook iemand anders machtigen om namens jou te stemmen.