Privacyschending: wat het is, wat je rechten zijn en wat je kunt doen

Een privacyschending gebeurt wanneer iemand jouw persoonsgegevens gebruikt, deelt of verwerkt zonder dat dat mag. Denk aan een werkgever die jouw medische gegevens deelt zonder toestemming, een bedrijf dat jouw gegevens verkoopt zonder dat je dat wist, of een ex-partner die jouw locatie volgt via een app. Zodra iemand jouw privacy schendt, heb je in Nederland concrete rechten om daartegen op te treden.

Wanneer is er sprake van een privacyschending?

Van een privacyschending is sprake als iemand jouw persoonsgegevens verwerkt op een manier die niet is toegestaan onder de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). De AVG is de Europese privacywet die in heel Nederland geldt. Persoonsgegevens zijn alle gegevens waarmee je direct of indirect te identificeren bent: je naam, adres, telefoonnummer, e-mailadres, IP-adres, maar ook foto’s, locatiegegevens of gezondheidsgegevens.

Concrete voorbeelden van een privacyschending zijn:

• Een bedrijf dat jouw gegevens doorverkoopt aan derden zonder jouw toestemming.
• Een werkgever die jouw ziektegegevens deelt met collega’s.
• Een webshop die jouw gegevens langer bewaart dan nodig of toegestaan.
• Iemand die zonder toestemming foto’s van jou plaatst op sociale media.
• Een organisatie waarvan de systemen zijn gehackt, waardoor jouw gegevens op straat liggen (datalek).
• Een app die jouw locatie bijhoudt zonder dat je dat weet of toestemming hebt gegeven.

Niet elke vervelende situatie is automatisch een privacyschending in juridische zin. Als een organisatie een wettelijke basis heeft voor de verwerking, zoals een contract of een wettelijke verplichting, dan is er geen schending. Twijfel je? Dan is het slim om dat te laten toetsen.

Jouw rechten bij een privacyschending

De AVG geeft je een aantal sterke rechten als je denkt dat jouw privacy is geschonden. Je kunt altijd inzage vragen in welke gegevens een organisatie over jou heeft. Dat heet het inzagerecht. Blijken die gegevens onjuist of onvolledig, dan heb je het recht op correctie. Wil je dat een organisatie stopt met het verwerken van jouw gegevens, dan kun je gebruik maken van het recht op vergetelheid of het recht op bezwaar.

Organisaties zijn verplicht om binnen een maand te reageren op zo’n verzoek. Doen ze dat niet, of weigeren ze zonder goede reden, dan is dat op zichzelf al een reden om een klacht in te dienen.

Een klacht indienen bij de Autoriteit Persoonsgegevens

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) is de Nederlandse toezichthouder op het gebied van privacyschending en gegevensbescherming. Je kunt bij de AP een tip of klacht indienen als je denkt dat een organisatie jouw persoonsgegevens verkeerd gebruikt. De AP vraagt daarvoor om jouw persoonlijke gegevens, omdat ze onderzoek doen naar de schending in jouw specifieke situatie.

Hoe werkt dat in de praktijk? Stap voor stap:

• Stap 1: Neem eerst zelf contact op met de organisatie. Dien een formeel verzoek in en vraag om uitleg of rectificatie. Bewaar alle communicatie.
• Stap 2: Reageert de organisatie niet of niet naar tevredenheid? Dan kun je een klacht indienen via de website van de Autoriteit Persoonsgegevens (autoriteitpersoonsgegevens.nl).
• Stap 3: De AP beoordeelt de klacht en beslist of ze een onderzoek instelt. Niet elke klacht leidt automatisch tot een onderzoek; de AP weegt prioriteiten af.
• Stap 4: Bij een ernstige schending kan de AP handhavend optreden en boetes opleggen aan de organisatie.

Let op: de AP behandelt klachten over organisaties, niet over privépersonen. Wordt jouw privacy geschonden door een individu, bijvoorbeeld door stalking of het verspreiden van intieme beelden, dan is de politie of de rechter de juiste weg.

Wat kun je zelf doen bij een privacyschending?

Naast een klacht bij de AP heb je ook andere opties. Je kunt naar de rechter stappen en schadevergoeding eisen als je kunt aantonen dat je schade hebt geleden door de privacyschending. Dat kan financiële schade zijn, maar ook immateriële schade, zoals stress of reputatieschade. In ernstige gevallen, zoals bij een datalek waarbij gevoelige gegevens zijn uitgelekt, raden juridische experts aan om dit goed te documenteren en eventueel een advocaat in te schakelen.

Bij een datalek heeft de getroffen organisatie bovendien een meldplicht. Ze moeten het lek binnen 72 uur melden bij de AP. Als de schending ook een risico vormt voor jou persoonlijk, moet de organisatie jou daar ook direct over informeren. Doe ze dat niet, dan is ook dat een overtreding die je kunt melden.

Privacyschending door bedrijven versus door personen

Er is een belangrijk verschil tussen een privacyschending door een bedrijf of organisatie en een schending door een particulier. De AVG geldt in de eerste plaats voor organisaties die persoonsgegevens verwerken als onderdeel van hun activiteiten. Als een buurman jouw foto op internet plaatst, valt dat in principe buiten de reikwijdte van de AVG, maar kan het wel een civielrechtelijke of strafrechtelijke kwestie zijn.

Voor schendingen door particulieren, denk aan wraakporno, stalking via sociale media of het bewust verspreiden van privéinformatie, kun je aangifte doen bij de politie. Wraakporno is in Nederland strafbaar gesteld in artikel 139h van het Wetboek van Strafrecht.

Veelgestelde vragen over privacyschending

Kan ik een schadevergoeding krijgen bij een privacyschending?
Ja. Als je kunt aantonen dat je schade hebt geleden door een privacyschending, kun je via de rechter schadevergoeding eisen. Dat geldt voor zowel materiële als immateriële schade.

Hoe weet ik of mijn gegevens zijn gelekt?
Organisaties zijn verplicht om jou te informeren als een datalek een risico voor jou oplevert. Je kunt ook zelf controleren via diensten zoals haveibeenpwned.com of vergelijkbare tools.

Wat doet de AP met mijn klacht?
De AP beoordeelt of de klacht gegrond is en of er reden is om een onderzoek in te stellen. Bij bewezen overtredingen kan de AP boetes opleggen. De AP informeert jou over de uitkomst, maar geeft niet altijd een gedetailleerde terugkoppeling over lopende onderzoeken.

Is het gratis om een klacht in te dienen bij de AP?
Ja, een klacht indienen bij de Autoriteit Persoonsgegevens is gratis.

Een privacyschending serieus nemen loont. Documenteer de situatie zo snel mogelijk, bewaar bewijzen en volg de stappen via de officiële kanalen. De AP en, waar nodig, de rechter bieden concrete mogelijkheden om jouw rechten af te dwingen.